Luận văn Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của họ nấm Pleurotaceae tại Vườn quốc gia Cúc Phương, khu vực tỉnh Ninh Bình

Nội dung tài liệu: Luận văn Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của họ nấm Pleurotaceae tại Vườn quốc gia Cúc Phương, khu vực tỉnh Ninh Bình

1. BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI VÀ PHÂN BỐ CỦA HỌ NẤM PLEUROTACEAE TẠI VƯỜN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG, KHU VỰC TỈNH NINH BÌNH CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG NGUYỄN HẢI YẾN HÀ NỘI, NĂM 2017
2. BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI VÀ PHÂN BỐ CỦA HỌ NẤM PLEUROTACEAE TẠI VƯỜN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG, KHU VỰC TỈNH NINH BÌNH NGUYỄN HẢI YẾN CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG MÃ SỐ: 60440301 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ THANH HUYỀN HÀ NỘI, NĂM 2017
3. CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI Cán bộ hướng dẫn chính: TS. Lê Thanh Huyền Cán bộ chấm phản biện 1: TS. Nguyễn Thành Vĩnh Cán bộ chấm phản biện 2: PGS. TS Dương Minh Lam Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại: HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI Ngày 29 tháng 12 năm 2017
4. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết khảo sát tình hình thực tiễn tại Vườn quốc gia Cúc Phương và nghiên cứu trong phòng thí nghiệm tại Khoa Môi trường – Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Thanh Huyền. Nội dung luận văn có sử dụng các tài liệu tham khảo được liệt kê rõ ràng và đầy đủ theo danh mục tài liệu tham khảo. Tôi xin cam đoan các kết quả này chưa được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác. Hà Nội, ngày 10 tháng 12 năm 2017 TÁC GIẢ LUẬN VĂN (Ký và ghi rõ họ tên) Nguyễn Hải Yến i
5. LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và toàn thể quý thầy, cô giáo trong khoa Môi trường – Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã truyền đạt và giúp đỡ tôi suốt quá trình học tập và rèn luyện, cũng như đã tạo điều kiện cho tôi được thực hiện thí nghiệm trên phòng thí nghiệm của Khoa. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cô giáo TS. Lê Thanh Huyền đã hết lòng giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn này. Đồng thời, tôi xin cảm ơn Ban quản lý Vườn quốc gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình đã tạo điều kiện cho tôi được nghiên cứu và tiến hành khảo sát thực địa tại vườn. Cảm ơn hai bạn Đoàn Thị Như Quỳnh và Chu Thị Ngọc đã luôn đồng hành cùng tôi trong suốt thời gian dài làm nghiên cứu. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình và bạn bè, đã luôn tạo điều kiện, quan tâm, giúp đỡ động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành nghiên cứu này. Trong thời gian khuôn khổ của một luận văn, chắc chắn sẽ không thể bao quát trọn vẹn được hết các vấn đề xoay quanh nội dung cần nghiên cứu của luận văn. Vì vậy, tôi xin chân thành cảm ơn và mong nhận được nhiều ý kiến từ các thầy, cô giáo góp ý bổ sung cho luận văn này. Qua các ý kiến đóng góp, giúp tôi có thể hoàn thiện hơn vốn kiến thức của mình trong ứng dụng các vấn đề nghiên cứu vào cuộc sống. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 10 tháng 12 năm 2017 TÁC GIẢ LUẬN VĂN Nguyễn Hải Yến ii
6. MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................... i LỜI CẢM ƠN ................................................................................................................ ii MỤC LỤC .................................................................................................................... iii THÔNG TIN LUẬN VĂN ............................................................................................ v DANH MỤC BẢNG ..................................................................................................... vi DANH MỤC HÌNH ..................................................................................................... vii DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT........................................................... ix MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1 1. Tính cấp thiết của đề tài .............................................................................................. 1 2. Mục tiêu nghiên cứu .................................................................................................... 2 3. Nội dung nghiên cứu ................................................................................................... 2 CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU ........................................... 3 1.1. Lịch sử nghiên cứu nấm Pleurotaceae ...................................................................... 3 1.1.1. Tình hình nghiên cứu họ nấm Pleurotaceae trên thế giới .................................... 3 1.1.2. Tình hình nghiên cứu họ nấm Pleurotaceae tại Việt Nam ................................... 4 1.1.3. Khái quát chung của họ nấm Pleurotaceae ......................................................... 4 1.1.4. Sự phân bố ............................................................................................................ 5 1.1.5. Yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng .................................................................. 6 1.1.6. Đặc điểm sinh học chung để nhận biết về họ nấm Pleurotaceae ........................ 6 1.1.7. Đặc điểm sinh học của họ nấm Pleurotaceae ...................................................... 7 1.1.8. Khả năng ứng dụng ............................................................................................ 10 1.2. Một vài đặc điểm về Vườn quốc gia Cúc Phương .................................................. 12 CHƯƠNG 2 .ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................... 15 2.1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu ............................................................... 15 2.2. Địa điểm nghiên cứu. .............................................................................................. 15 2.2.1. Địa điểm thu mẫu ................................................................................................ 15 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................. 15 2.3. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................... 16 2.3.1. Phương pháp lấy mẫu ......................................................................................... 16 2.3.2. Phương pháp xử lý mẫu ...................................................................................... 17 iii
7. 2.3.3. Phương pháp thu thập tài liệu ............................................................................ 17 2.3.4. Phương pháp phân tích và định loại .................................................................. 17 2.3.5. Phương pháp xử lý số liệu và tổng hợp kết quả ................................................. 20 CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .................................. 22 3.1. Thành phần nhóm loài thuộc họ Pleurotaceae tại VQG Cúc Phương .................... 22 3.1.1. Nhận xét chung về đặc điểm các chi nấm thuộc họ nấm Pleurotaceae tại VQG Cúc Phương ................................................................................................................... 22 3.2. Độ đa dạng của các loài nấm tại VQG Cúc Phương .............................................. 24 3.2.1. Độ phong phú của các loài nấm tại VQG Cúc Phương ...................................... 24 3.2.2. Danh mục các loài nấm đã ghi nhận ..................................................................... 26 3.2.3. Thành phần loài nấm của các chi thuộc họ Pleurotaceae ở VQG Cúc Phương. ......................................................................................................................... 29 3.2.4. Kết quả định loại các loài thuộc họ nấm Pleurotaceae ...................................... 31 3.2.5. Khóa định loại các loài thuộc họ Pleurotaceae thu được tại VQG Cúc Phương .... 32 3.3. Nghiên cứu đặc điểm phân bố của họ nấm Pleuroteceae ....................................... 57 3.3.1. Phân bố theo mùa ............................................................................................... 57 3.3.2. Phân bố theo địa hình, sinh cảnh ....................................................................... 57 3.3.3. Lược đồ về sự phân bố của họ nấm Pleurotaceae tại VQG Cúc Phương. ......... 61 3.4. Giá trị và ý nghĩa thực tiễn của các loài nấm họ Pleurotaceae ở VQG Cúc Phương .......................................................................................................................... 62 Bảng 3.6. Giá trị thực tiễn của các loài thuộc họ nấm Pleurotaceae .......................... 63 3.5. Đề xuất các biện pháp bảo tồn, phát triển và khai thác các loài nấm họ Pleurotaceae tại VQG Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình. .................................................... 64 3.5.1. Cơ hội và thách thức trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học của nấm lớn tại VQG Cúc Phương .......................................................................................................... 64 3.5.2. Đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát triển và khai thác các loài nấm họ Pleurotaceae tại VQG Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình. ................................................... 65 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................................... 68 1. Kết luận ..................................................................................................................... 68 2. Kiến nghị ................................................................................................................... 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 70 PHỤ LỤC ..................................................................................................................... 72 iv
8. THÔNG TIN LUẬN VĂN Họ và tên học viên : Nguyễn Hải Yến Lớp : CH2AMT Cán bộ hướng dẫn : TS. Lê Thanh Huyền Tên đề tài : Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của họ nấm Pleurotaceae tại Vườn quốc gia Cúc Phương, khu vực tỉnh Ninh Bình. Tóm tắt: Bài luận văn trình bày kết quả thu mẫu, xác định thành phần loài, đặc điểm phân bố và độ phong phú của họ nấm Pleurotaceae tại Vườn quốc gia Cúc Phương, khu vực tỉnh Ninh Bình.Tổng cộng thu thập được 31 mẫu được thuộc họ nấm Pleurotaceae. Các kết quả nghiên cứu bao gồm: Định loại được 13 loài thuộc chi Pleurotus và chi Lentinus của họ nấm Pleurotaceae; Tính toán độ phong phú và tần suất của các chi nấm thuộc họ nấm Pleurotaceae và xây dựng được lược đồ sự phân bố của họ nấm Pleurotaceae tại Vườn quốc gia Cúc Phương, Ninh Bình Từ khóa: Đa dạng sinh học, nấm lớn, Pleurotus, Lentinus, Pleurotaceae, VQG Cúc Phương. Summary: This study shows the results of samples collected, specific as a part of the species and the characteristic of distribution and rich level of Pleurotaceae in Cuc Phuong National Park, Ninh Binh. A total of 31 samples of mushrooms were collected. The research include: 13 species have been identified belonging to genera Pleurotus and Lentinus of Pleurotaceae’s family; Calculating level of rich and be frequence of genus in Pleurotaceae’s family; define the distribution diagram and distribution characteristic of species in Pleurotaceae’s family; Building a map of the the distribution of Pleurotaceae from Cuc Phuong National Park, Ninh Binh. Key words: Biodiversity, genus, Pleurotus, Lentinus, Pleurotaceae, Cuc Phuong National Park. v
9. DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1. Phân loại các chi và loài nấm thuộc họ nấm Pleurotaceae ........................... 22 ở VQG Cúc Phương ...................................................................................................... 22 Bảng 3.2. Độ phong phú của các loài thuộc họ nấm Pleurotaceae ................................... 25 tại VQG Cúc Phương ...................................................................................................... 25 Bảng 3.3. Danh mục liệt kê các loài nấm thuộc họ Pleurotaceae tại Cúc Phương ........... 26 Bảng 3.4. Thành phần loài thuộc các chi của họ nấm Pleurotaceae.............................. 29 tại VQG Cúc Phương..................................................................................................... 29 Bảng 3.5. Thành phần các loài nấm thuộc họ nấm Pleurotaceae phân bố theo sinh cảnh ở KVNC ................................................................................................................ 60 Bảng 3.6. Giá trị thực tiễn của các loài thuộc họ nấm Pleurotaceae .......................... 63 vi
10. DANH MỤC HÌNH Hình 1.1. Chu trình sống và phát triển của họ nấm Pleurotaceae ................................... 6 Hình 1.2. Nấm Sò Pleurotus ostreatus ............................................................................. 7 Hình 1.3. Nấm Lentinus .................................................................................................. 9 Hình 1.4. Các giai đoạn phát triển của quả thể nấm ........................................................ 7 Hình 1.5. Hình dạng bào tử của họ nấm Pleurotaceae ................................................... 8 Hình 1.6. Vị trí và hình dạng của cuống sinh bào tử (Basidium). ................................... 9 Hình 1.7. Vị trí và các kiểu hình dạng của Cystidia. ....................................................... 9 Hình 1.8. Dạng hình thái cấu trúc Cutis của Pileipellis và Stipitipellis . ...................... 10 Hình 2.1. Tuyến đường thu mẫu tại VQG Cúc Phương. ............................................... 20 Hình 2.2. Cấu trúc quả thể nấm.. ................................................................................... 19 Hình 2.3. Cách xắt mẫu nấm. ........................................................................................ 20 Hình 3.1. Tỷ lệ (%) các mẫu thuộc họ nấm Pleurotaceae thu được tại khu vực nghiên cứu ............................................................................................................ 23 Hình 3.2. Tỷ lệ % đặc điểm hình thái của các loài nấm ................................................ 31 Hình 3.3. Pleurotus aff. pulmonarius ............................................................................ 32 Hình 3.4. Đặc điểm hiển vi của loài Pleurotus aff. pulmonarius .................................. 33 Hình 3.5. Pleurotus aff. ostreatus ................................................................................. 34 Hình 3.6. Đặc điểm hiển vi của loài Pleurotus aff. ostreatus ....................................... 35 Hình 3.7. Pleurotus aff. cornucopiae ........................................................................... 36 Hình 3.8. Đặc điểm hiển vi của loài Pleurotus aff. Cornucopiae .................................. 37 Hình 3.9. Pleurotus aff. djamor ..................................................................................... 38 Hình 3.10. Đặc điểm hiển vi của loài Pleurotus aff. djamor ........................................ 38 Hình 3.11. Pleurotus aff. purpureo-olivaceus ............................................................... 40 Hình 3.12. Đặc điểm hiển vi của loài Pleurotus aff. purpureo-olivaceus ..................... 40 Hình 3.13. Pleurotus aff. populinus .............................................................................. 41 Hình 3.14. Đặc điểm hiển vi của loài Pleurotus aff. populinus .................................... 42 Hình 3.15. Pleurotus aff. dryinus .................................................................................. 43 Hình 3.16. Đặc điểm hiển vi của loài Pleurotus aff. eryngii ......................................... 44 Hình 3.17. Pleurotus aff. tuoliensis .............................................................................. 45 Hình 3.18. Đặc điểm hiển vi của loài Pleurotus aff. tuoliensis ................................... 46 Hình 3.19. Pleurotus aff. candidissimus ....................................................................... 47 vii