Luận án Hiệu quả của bổ sung đa vi chất và tẩy giun ở trẻ 12-36 tháng tuổi suy dinh dưỡng thấp còi, dân tộc Vân Kiểu và PaKoh huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

Nội dung tài liệu: Luận án Hiệu quả của bổ sung đa vi chất và tẩy giun ở trẻ 12-36 tháng tuổi suy dinh dưỡng thấp còi, dân tộc Vân Kiểu và PaKoh huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

1. B GIÁO D C VÀ ðÀO T O B Y T VI N DINH D ƯNG QU C GIA TR N TH LAN HI U QU C A B SUNG ðA VI CH T VÀ T Y GIUN TR 12 - 36 THÁNG TU I SUY DINH D ƯNG TH P CỊI, DÂN T C VÂN KI U VÀ PAKOH HUY N ðAKRƠNG, TNH QU NG TR LU N ÁN TI N S DINH D ƯNG HÀ N I, 2013
2. B GIÁO D C VÀ ðÀO T O B Y T VI N DINH D ƯNG QU C GIA TR N TH LAN HI U QU C A B SUNG ðA VI CH T VÀ T Y GIUN TR 12 - 36 THÁNG TU I SUY DINH D ƯNG TH P CỊI, DÂN T C VÂN KI U VÀ PAKOH HUY N ðAKRƠNG, TNH QU NG TR Mã s : 62.72.03.03 LU N ÁN TI N S DINH D ƯNG NG ƯI H ƯNG D N KHOA H C 1. PGS.TS. Nguy n Xuân Ninh 2. PGS.TS. Lê Th H ươ ng HÀ N I, 2013
3. LI CAM ðOAN Tơi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên c u do chính tơi th c hi n. Các s li u, k t qu trong lu n án là trung th c, chính xác và ch ưa đưc ai cơng b trong b t k ỳ cơng trình nào khác. N u cĩ gì sai sĩt tơi xin ch u hồn tồn trách nhi m. Tác gi Tr n Th Lan
4. LI CÁM ƠN Tơi xin g i l i cám ơn chân thành nh t t i Ban Giám đ c Vi n Dinh dưng, Trung tâm Đào t o Dinh d ưng và Th c ph m, các thy cơ giáo và các khoa – phịng liên quan c a Vi n đã t o đi u ki n giúp đ tơi trong su t quá trình h c t p. Tơi xin bày t lịng bi t ơn sâu s c t i PGS.TS. Nguy n Xuân Ninh và PGS.TS. Lê Th Hươ ng, nh ng th y cơ giáo th c s tâm huy t đã t n tình hưng d n, dành nhi u th i gian trao đ i, đ nh h ưng, đ ng viên và giúp đ tơi trong quá trình th c hi n lu n án. Tơi xin bày t li cám ơn chân thành đn Vi n Dinh dưng, chươ ng trình mc tiêu quc gia phịng ch ng suy dinh d ưng tr em đã h tr kinh phí cho các ho t đ ng nghiên c u t i th c đ a. Tơi xin g i l i cám ơn chân thành đn Ths. Châu Văn Hi n, Giám đ c Trung tâm Y t huy n Đakrơng, tp th cán b ca Trung tâm Y t huy n và 4 xã A Bung, Tà R t, Đakrơng và H ưng Hi p cũng nh ư 26 Y t thơn b n ca đ a bàn nghiên c u đã t o đi u ki n, h p tác và giúp đ tơi trong su t quá trình nghiên c u. Tơi xin g i l i cám ơn chân thành đn cán b phịng thí nghi m khoa Vi ch t dinh dưng – Vi n Dinh dưng đã giúp đ tơi trong quá trình tri n khai các xét nghi m sinh hĩa. Tơi xin g i l i cám ơn đ c bi t đ n CN. Nguy n Đ c M nh – cán b ca t ch c Save the Children đã nhi t tình giúp đ tơi trong su t quá trình tri n khai can thi p và thu th p s li u cũng nh ư chia s kinh nghi m giúp tơi hồn thành lu n án. Tơi xin cám ơn nh ng ng ưi b n thân và đng nghi p đã đng viên và khuy n khích tơi trong quá trình h c t p và nghiên c u. Cu i cùng xin gi t m lịng ân tình đn t i gia đình, chng và các con là ngu n đ ng viên và truy n nhi t huy t giúp tơi hồn thành lu n án.
5. MC L C DANH M C CÁC CH VI T T T.............................................................................. i DANH M C B NG ........................................................................................................ ii DANH M C BI U ð .................................................................................................. iv ðT V N ð .................................................................................................................. 1 MC TIÊU NGHIÊN C U ........................................................................................... 4 CH ƯƠ NG 1. T NG QUAN TÀI LI U ........................................................................ 5 1.1. SUY DINH D ƯNG TR EM D ƯI 5 TU I .................................................. 5 1.1.1.Khái ni m v suy dinh d ưng tr em ................................................................... 5 1.1.2.Ph ươ ng pháp đánh giá tình tr ng dinh d ưng tr d ưi 5 tu i .............................. 6 1.1.3.Tình hình suy dinh d ưng tr em ......................................................................... 9 1.1.4.Nguyên nhân suy dinh d ưng tr em ................................................................. 15 1.2. THI U VI CH T DINH D ƯNG TR EM VÀ NH H ƯNG .............. 17 1.2.1.Vai trị sinh h c c a vi ch t dinh d ưng ............................................................ 17 1.2.2. ðánh giá tình tr ng thi u vi ch t dinh d ưng .................................................... 22 1.2.3.Tình hình thi u vi ch t dinh d ưng tr em ..................................................... 23 1.2.4.Nguyên nhân và các y u t liên quan đn thi u vi ch t dinh d ưng ................. 25 1.3. NHI M GIUN ðƯNG RU T VÀ SUY DINH D ƯNG TR EM ............ 27 1.3.1.Chu k ỳ phát tri n, sinh b nh h c c a giun đưng ru t ...................................... 27 1.3.2.Ph ươ ng pháp xét nghi m ch n đốn giun đưng ru t ....................................... 28 1.3.3.Tình hình nhi m giun đưng ru t tr em ........................................................ 29 1.3.4.Nguyên nhân và y u t liên quan đn nhi m giun đưng ru t .......................... 33 1.4. CÁC CH ƯƠ NG TRÌNH CAN THI P PHỊNG CH NG SUY DINH DƯNG VÀ THI U VI CH T DINH DƯNG TR EM .................................. 33 1.4.1.Phịng ch ng nhi m trùng và ký sinh trùng đưng ru t .................................... 33 1.4.2.C i thi n ch đ ăn và th c hành ch ăm sĩc ....................................................... 34 1.4.3.Các ch ươ ng trình can thi p b ng b sung vi ch t dinh d ưng .......................... 35 CH ƯƠ NG 2. ðI T ƯNG VÀ PH ƯƠ NG PHÁP NGHIÊN C U ......................... 36 2.1. THI T K NGHIÊN C U ................................................................................... 36
6. 2.2. ðI T ƯNG NGHIÊN C U ............................................................................... 36 2.2.1. Tiêu chu n l a ch n đ i t ưng nghiên c u sàng l c ........................................ 36 2.2.2. Tiêu chu n l a ch n đ i t ưng nghiên c u can thi p ....................................... 37 2.3. ðA BÀN VÀ TH I GIAN NGHIÊN C U ........................................................ 37 2.3.1. ða bàn nghiên c u ........................................................................................... 37 2.3.2.Th i gian nghiên c u ......................................................................................... 39 2.4. C M U VÀ PH ƯƠ NG PHÁP CH N M U .................................................... 39 2.4.1.C m u ............................................................................................................... 39 2.4.2.Ch n m u, phân nhĩm nghiên c u .................................................................... 41 2.5. V T LI U S D NG TRONG QUÁ TRÌNH NGHIÊN C U ........................ 42 2.5.1.Thu c t y giun Mebendazole ............................................................................. 42 2.5.2. ða vi ch t dinh d ưng do Vi n Dinh d ưng Qu c gia s n xu t ........................ 43 2.5.3.Gĩi cháo ăn li n (Cháo th t b ăm) do cơng ty Food Hà N i s n xu t ................. 44 2.6. CH S VÀ BI N S NGHIÊN C U ................................................................. 45 2.6.1.Nhĩm thơng tin chung ....................................................................................... 45 2.6.2.Kh u ph n ăn ..................................................................................................... 45 2.6.3.Nhĩm ch s v b nh t t .................................................................................... 45 2.6.4.Các ch s nhân tr c ........................................................................................... 46 2.6.5.Các ch s đánh giá tình tr ng nhi m giun ........................................................ 47 2.6.6.Các ch s hĩa sinh ............................................................................................ 47 2.7. CƠNG C VÀ K THU T THU TH P THƠNG TIN .................................... 49 2.7.1.Ph ươ ng pháp thu th p các thơng tin đ nh tính ................................................... 49 2.7.2.Ph ươ ng pháp thu th p các ch s nhân tr c ....................................................... 49 2.7.3.Ph ươ ng pháp thu th p ch s đánh giá tình tr ng nhi m giun ........................... 51 2.7.4.Ph ươ ng pháp thu th p các ch s đánh giá hố sinh .......................................... 52 2.8. T CH C NGHIÊN C U .................................................................................... 53 2.8.1.Chu n b đ a bàn nghiên c u ............................................................................. 53 2.8.2.Nhân l c, cán b cho điu tra, đánh giá............................................................. 54 2.9. X LÝ VÀ PHÂN TÍCH S LI U ...................................................................... 59
7. 2.10. CÁC BI N PHÁP KH NG CH SAI S ........................................................ 61 2.11. ðO ð C TRONG NGHIÊN C U .................................................................. 62 CH ƯƠ NG 3. K T QU NGHIÊN C U .................................................................... 64 3.1. TÌNH TR NG DINH D ƯNG, TÌNH TR NG NHI M GIUN CA TR 12-36 THÁNG TU I NG ƯI VÂN KI U VÀ PAKOH HUY N ðAKRƠNG, T NH QU NG TR ................................................................................ 64 3.1.1. ðc đim c a đ i t ưng tham gia nghiên c u ................................................... 64 3.1.2. Tình tr ng dinh d ưng c a tr 12 đ n 36 tháng tu i ........................................ 66 3.1.3.Tình tr ng nhi m giun c a tr 12 đ n 36 tháng tu i .......................................... 69 3.1.4.M i liên quan gi a tình tr ng dinh d ưng và nhi m giun ................................. 72 3.2. V NGHIÊN C U HI U QU C A CAN THI P T Y GIUN VÀ B SUNG ðA VI CH T DINH D ƯNG .................................................................. 74 3.2.1. ðc đim chung c a đ i t ưng trong nghiên c u can thi p .............................. 74 3.2.2. ðc đim nhân tr c c a đ i t ưng tham gia nghiên c u can thi p .................... 75 3.2.3. ðc đim v ch s sinh hĩa c a đ i t ưng tr ưc can thi p .............................. 76 3.3. HI U QU SAU 6 THÁNG CAN THI P T Y GIUN VÀ B SUNG ðA VI CH T ð I V I VI C C I THI N TÌNH TR NG SUY DINH DƯNG C A TR ....................................................................................................... 77 3.3.1.Hi u qu can thi p đ n thay đ i cân n ng và SDD nh cân .............................. 77 3.3.2.Hi u qu can thi p đ n thay đi chi u cao và SDD th p cịi ............................. 82 3.3.3.Hi u qu can thi p đ n tình tr ng SDD g y cịm .............................................. 86 3.4. HI U QU CAN THI P T Y GIUN VÀ B SUNG ðA VI CH T DINH D ƯNG ð N TÌNH TR NG THI U VI CH T DINH D ƯNG VÀ HORMON T ĂNG TR ƯNG (IGF-I) C A TR ...................................................... 87 3.4.1.Hi u qu can thi p đ i v i hemoglobin và tình tr ng thi u máu ....................... 87 3.4.2.Hi u qu can thi p đ i v i retinol và t l thi u vitamin A .............................. 89 3.4.3.Hi u qu can thi p đ i v i tình tr ng k m ......................................................... 90 3.4.4.Hi u qu can thi p đ i v i tình tr ng thi u đa vi ch t dinh d ưng ................... 92 3.4.5.Hi u qu can thi p đ i v i hormon t ăng tr ưng IGF-I ...................................... 95 3.5. HI U QU CAN THI P ð N TÌNH TR NG NHI M KHU N ................ 97 3.5.1.Hi u qu can thi p đ n tình hình m c b nh tiêu ch y c a tr ........................... 97
8. 3.5.2.Hi u qu can thi p lên tình tr ng b nh nhi m khu n hơ h p ............................ 99 CH ƯƠ NG 4. BÀN LU N ........................................................................................... 102 4.1. TÌNH TR NG DINH D ƯNG VÀ TÌNH TR NG NHI M GIUN CA TR 12-36 THÁNG TU I NG ƯI VÂN KI U VÀ PAKOH HUY N ðAKRƠNG, T NH QU NG TR .............................................................................. 102 4.1.1.Tình tr ng dinh d ưng c a tr ......................................................................... 102 4.1.2.Tình tr ng nhi m giun c a tr 12 đ n 36 tháng tu i ng ưi dân t c Vân Ki u và Pakoh huy n ðakrơng, t nh Qu ng Tr ....................................................... 110 4.1.3.M i liên quan gi a tình tr ng dinh d ưng và nhi m giun ............................... 111 4.2. HI U QU C A CAN THI P T Y GIUN VÀ B SUNG ðA VI CH T DINH D ƯNG ð I V I TÌNH TR NG SUY DINH D ƯNG C A TR 114 4.2.1. Bàn v đ i t ưng và các can thi p b sung đa vi ch t dinh d ưng, t y giun t i c ng đ ng ..................................................................................................... 114 4.2.2. Hi u qu sau 6 tháng can thi p t y giun và b sung đa vi ch t đ i v i vi c c i thi n tình tr ng dinh d ưng c a tr ............................................................. 116 4.3. HI U QU CAN THI P ð N VI C C I THI N TÌNH TR NG THI U VI CH T DINH D ƯNG, HORMONE T ĂNG TR ƯNG IGF-1 VÀ TÌNH TR NG NHI M KHU N CA TR .................................................... 122 4.3.1. Hi u qu can thi p lên tình tr ng vi ch t dinh d ưng ..................................... 122 4.3.2. Hi u qu can thi p đ n hormon tăng tr ưng IGF-I ........................................ 127 4.3.3. Hi u qu can thi p đ n tình tr ng nhi m khu n ............................................. 129 4.4. NH NG H N CH C A NGHIÊN C U ..................................................... 134 KT LU N .................................................................................................................. 136 KHUY N NGH .......................................................................................................... 138 NH NG ðĨNG GĨP M I C A LU N ÁN ........................................................... 139 TĨM T T CÁC CƠNG TRÌNH NGHIÊN C U ðà CƠNG B C A TÁC GI LIÊN QUAN ðN LU N ÁN ........................................................................... 140 TÀI LI U THAM KH O .......................................................................................... 141
9. i DANH M C CÁC CH VI T T T CBYT : Cán b y t CN/T : Cân n ng theo tu i CC/T : Chi u cao theo tu i CN/CC : Cân n ng theo chi u cao CSHQ : Ch s hi u qu CTR : Control – Nhĩm ch ng ðVC : ða vi ch t ðVC+TG : ða vi ch t + T y giun ðTV : ðiu tra viên GT ðR : Giun trịn đưng rut HQCT : Hi u qu can thi p KST : Ký sinh trùng NCS : Nghiên c u sinh NKHHCT : Nhi m khu n hơ hp cp tính SD : ð l ch chu n SDD : Suy dinh dưng TG : T y giun TC : Tiêu chy TCKD : Tiêu ch y kéo dài TTDD : Tình tr ng dinh d ưng TTCSSKSS : Trung tâm Chăm sĩc s c kh e sinh s n TTYT : Trung tâm y t T0 : Th i đim tr ưc can thi p T6 : Th i đim sau 6 tháng can thi p VCDD : Vi ch t dinh d ưng VDD : Vi n dinh d ưng VHH : Viêm hơ h p VHHKD : Viêm hơ h p kéo dài VSMT : V sinh mơi trưng YNSKC ð : Ý ngh ĩa s c kh e c ng đng YTTB : Y t thơn b n WHO : T ch c y t th gi i
10. ii DANH M C B NG Trang Bng 1.1. Các thang phân lo i tình tr ng suy dinh d ưng 7 Bng 1.2. Tình tr ng dinh d ưng c a tr đưc đánh giá theo qu n 9 th tham chi u WHO v i 3 ch s theo Z-score Bng 1.3. Các giá tr ng ưng cĩ ý ngh ĩa s c kh e c ng đ ng c a 9 ch s nhân tr c dinh d ưng tr em Bng 1.4. Th c tr ng suy dinh d ưng theo khu v c trên th gi i 10 Bng 1.5. T l SDD tr em d ưi 5 tu i theo các m c đ 2012 12 Bng 3.1. ðc đim c a tr trong nghiên c u sàng l c 64 Bng 3.2. ðc đim gia đình c a tr trong nghiên c u sàng l c 65 Bng 3.3. Cân n ng, chi u cao và Z-score CN/T; CC/T; CN/CC 66 Bng 3.4. Tình trng nhi m giun c a tr 69 Bng 3.5. Mc đ nhi m giun theo t ng lo i giun 70 Bng 3.6. Liên quan gi a tình tr ng dinh d ưng và nhi m giun 72 Bng 3.7. ðc đim tu i và gi i c a tr t i th i đim b t đ u can 74 thi p (T 0) Bng 3.8. ðc đim nhân tr c ca tr t i th i đim b t đ u can 75 thi p (T 0) Bng 3.9. ðc đim các ch s sinh hĩa, vi ch t t i th i đim T 0 76 Bng 3.10. Hi u qu trên tình tr ng suy dinh d ưng nh cân 77 Bng 3.11. Mc t ăng cân trung bình theo nhĩm tu i 79 Bng 3.12. Mc gi m t l suy dinh d ưng nh cân theo nhĩm tu i 81